منطق فازی چیست؟
کلمه fuzzy به معنای غیر دقیق، ناواضح و مبهم است.
این مبحث پیچیده و بسیار گسترده را میتوان به سادگی اینگونه تعریف کرد: منطق فازی فراتر از منطق ارزشهای "صفر و یک" است و فضای ناواضح، شناور و بی نهایت بین اعداد صفر و یک را هم به کار میگیرد. فازی از فضای بین دو ارزش "برویم" یا "نرویم" ارزش جدید "شاید برویم" یا "میرویم اگر" را استخراج کرده و به کار میگیرد. بدین منوال به عنوان مثال مدیر بانک پس از بررسی رایانه ای بیلان اقتصادی یک بازرگان میتواند فراتر از منطق"وام میدهیم" یا "وام نمیدهیم" رفته و بگوید: وام میدهیم اگر...
هر نوع بیان واقعیت، یکسره درست یا نادرست نیست. حقیقت آنها چیزی بین درستی کامل و نادرستی کامل است. چیزی بین یک و صفر، یعنی مفهومی چند ارزشی و یا خاکستری. حال فازی چیزی بین سیاه و سفید، یعنی خاکستری است. «بارت کاسکو» (غفاری و همکاران، 1380). منطق فازی در برابر منطق «باینری» یا «ارسطویی» که همه چیز را فقط به دو شکل سیاه و سفید، بلی و خیر و صفر و یک میبیند، قرار دارد. این منطق در بازه بین صفر و یک قرار داشته و با دوری از مطلقگویی (فقط صفر یا یک) از مقدار تعلق عضوی به مجموعه بحث میکند.
عدم قطعیت
صفت عدم قطعیت، به صورت های گوناگون، در همهٔ زمینهها و پدیدهها صرف نظر از روش شناسی مورد کاربرد جهت مطالعه، طراحی، و کنترل پدیدار میشود.
مفاهیم نادقیق بسیاری در پیرامون ما وجود دارند که آنها را به صورت روزمره در قالب عبارتهای مختلف بیان میکنیم. به عنوان مثال: «هوا خوب است» هیچ کمیتی برای خوب بودن هوا مطرح نیست تا آن را بطور دقیق اندازهگیری نماییم، بلکه این یک حس کیفی است. در واقع مغز انسان با در نظر گرفتن عوامل گوناگون و بر پایه تفکر استنتاجی جملات را تعریف و ارزش گذاری مینماید که الگوبندی آنها به زبان و فرمولهای ریاضی اگر غیر ممکن نباشد، کاری بسیار پیچیده خواهد بود. منطق فازی فناوری جدیدی است که شیوههایی را که برای طراحی و مدل سازی یک سیستم نیازمند ریاضیات پیچیده و پیشرفتهاست، با استفاده از مقادیر زبانی و دانش فرد خبره جایگزین میسازد.
انگیزهها و اهداف
برای مقابله مؤثر با پیچیدگی روزافزون در بررسی، مطالعه، مدلسازی و حل مسائل جدید در فیزیک، مهندسی،پزشکی، زیست شناسی و بسیاری از امور گوناگون دیگر ایجاد و ابداع روشهای محاسباتی جدیدی مورد نیاز شدهاست که بیشتر از پیش به شیوههای تفکر و تعلم خود انسان نزدیک باشد. هدف اصلی آنست که تا حد امکان،رایانهها بتوانند مسائل و مشکلات بسیار پیچیده علمی را با همان سهولت و شیوایی بررسی و حل و فصل کنند که ذهن انسان قادر به ادراک و اخذ تصمیمات سریع و مناسب است.
در جهان واقعیات، بسیاری از مفاهیم را آدمی به صورت فازی (به معنای غیر دقیق، ناواضح و مبهم) درک میکند و به کار میبندد. به عنوان نمونه، هر چند کلمات و مفاهیمی همچون گرم، سرد، بلند، کوتاه، پیر، جوان و نظائر اینها به عدد خاص و دقیقی اشاره ندارند، اما ذهن انسان با سرعت و با انعطاف پذیری شگفتآوری همه را میفهمد و در تصمیمات و نتیجهگیریهای خود به کار میگیرد. این، در حالی ست که ماشین فقط اعداد را میفهمد و اهل دقّت است. اهداف شیوههای نو در علوم کامپیوتر آن است که اولاً رمز و راز اینگونه تواناییها را از انسان بیاموزد و سپس آنها را تا حد امکان به ماشین یاد بدهد.
قوانین علمی گذشته در فیزیک و مکانیک نیوتونی همه بر اساس منطق قدیم استوار گردیدهاند. در منطق قدیم فقط دو حالت داریم: سفید و سیاه، آری و خیر، روشن و تاریک، یک و صفر و درست و غلط.
متغیرها در طبیعت یا در محاسبات بر دو نوعند: ارزشهای کمی که میتوان با یک عدد معین بیان نمود و ارزشهای کیفی که براساس یک ویژگی بیان میشود. این دو ارزش قابل تبدیلاند.
مثلاً در مورد قد افراد، اگر آنها با ارزش عددی (سانتیمتر) اندازهگیری نماییم و افراد را به دستههای قدکوتاه و قدبلند تقسیمبندی کنیم و در این دستهبندی، حد آستانه ۱۸۰ سانتیمتر برای بلندی قد مدنظر باشد، در اینصورت تمامی افراد زیر ۱۸۰ سانتی متر براساس منطق قدیم قد کوتاهاند. حتی اگر قد فرد ۱۷۹ سانتیمتر باشد. ولی در مجموعه فازی هر یک از این صفات براساس تابع عضویت تعریف و بین صفر تا یک ارزشگذاری میشود.
از آن جا که ذهن ما با منطق دیگری کارهایش را انجام میدهد و تصمیماتش را اتّخاذ میکند، جهت شروع، ایجاد و ابداع منطقهای تازه و چندارزشی مورد نیاز است که منطق فازی یکی از آنها میباشد.
کاربرد های صنعتی
برای هر دستور کار و خواسته عمل کرد مکانیکی، الکترومغناطیسی یا نرم افزاری و غیره که برای آن فرمول یا دستورالعمل مطلق و شفاف ریاضی وجود نداشته باشد و بخصوص زمانی که دستور کار بوسیله جملات انشاء شده باشد، نرم افزار متکی به منطق فازی راه گشا بوده و کارآمد است.
دستچینی کوچک از کاربرد ها:
- هدایت و کنترل هرگونه دستگاه و تاسیسات پویا و حرکت ساز را میتوان با کمک منطق فازی به بهترین وجه اعمال نمود، از جمله ماشین لباس شویی، قطار ها، ترمز ایبیاس خودرو، آسانسور، جرثقیل، تسمه نقاله، موتور های احتراقی، نشست و برخاست خودکار هواپیما و غیره
- تمامی دستگاه های سمعی/بصری دیجیتال.
- "آینده نگری" نرم افزار ها جهت جلوگیری از هنگ کردن سررور ها. کنترل موتور های جستجوگر در اینترنت. سیستم های نرم افزاری ترجمه. رباتیک و هوش مصنوعی. بررسی احتمال برداشت هایسرندیپیتی. مهندسی پزشکی از جمله آسیب شناسی یا هدایت و کنترل تاسیسات سی تی اسکن،سی سی یو و آی سی یو... دستگاه ضربانساز قلب.
- کار های ریسک شناسی، آماری و ارزیابی بانکی جهت تصمیم گیری های مدیران
- محاسبات آماری بیمه ها برای یافتن فاکتور های ریسک در قراردادها.
بیمه های سراسر جهان ارزیابی صدمات و طلب خسارت مشتریان را چند سالی است بوسیله نرم افزار های فازی پوشش میدهند و از این راه با تقلب و کلاه برداری های مشتریان مبارزه میکنند.
منابع
فان پلت، Fuzzy Logic Applied to Daily Life. Seattle, WA. شابک 0-252-16341-9
مالک مسعودی، A Tactical Model under Uncertainty for Helicopter Maintenance Planning
- Mendel, J. M. , Uncertain Rule-Based Fuzzy Logic Systems: Introduction and New Directions, Prentice Hall PTR, ۲۰۰۱. ISBN 0-13-040969-3
- Kasabov, N. K. , Foundations of Neural Networks, Fuzzy Systems, and Knowledge Engineering, The MIT Press 1998. ISBN 0-262-11212-4
اگر شما هم از مطالب مدیریتی صد ساله قبل آمریکا که به درد دانشجویان ایرانی که در فرهنگ ایرانی با ملتی کاملا متفاوت زندگی میکنند به تنگ آمده اید بیایید در مقابل کتابهای اساتید محترم که همان ترجمه همین مطالب بدون تغییر و تطبیق و نوآوری هستند و هر سال تجدید چاپ میشوند روندی نو ایجاد کنیم و مطالبی با کاربری ایرانی و یا آن دسته ای را که میتوانند مدلی برای جامعه ایرانی باشند برای دوست داران علم مدیریت و یا دانشجویان عزیز ارائه نماییم.